Ethics ตามนิยามศัพท์ภาษาไทย คือหลักหรือแนวทางในการปฎิบัติที่สอดคล้องไปกับการดำเนินการใดการดำเนินงานหนึ่ง โดยเป้าหมายคือเพื่อสิ่งที่ดีและลดทอนในสิ่งที่ไม่ดี เรามักจะเห็นแนวทางปฎิบัติในวิชาชีพต่างๆ มากมาย เช่น Medical ethics หรือ Labs testing ethics เพื่อแสดงให้เห็นถึงความรับผิดชอบในวิชาชีพและวางแนวทางในรูปแบบเชิงปฎิบัติที่สังคมยอมรับได้

เรามีโอกาสฟัง session ของ Founder ของ Greater Good Studio บริษัทที่มีแนวคิดนำ Ethics + design มารวมเข้าไว้ด้วยกัน งานของ GGS ที่แสดงบนเว็บไซด์จะเป็นงานออกแบบเพื่อสังคม เชื้อชาติ การศึกษา และการแพทย์ สตูดิโอนี้มีจุดยืนที่ชัดเจนและปฎิเสธงานเชิง commercial ทุกรูปแบบ

*ก่อนจะเริ่มบทความนี้ เนื่องจากเหตุผลทาง confidential เราจะไม่นำรายละเอียดของ session นั้นมาเล่าโดยตรง แต่ในบทความนี้จะเป็นสิ่งที่เราตกผลึกจากใน session และหาข้อมูลเพิ่มเติมในประเด็น Ethics in design มานะคะ*

💭 ทำไม Ethical design ถึงเป็นประเด็นสำคัญในงาน UX Design ?

งานในยุค transformation เกิดขึ้นไว ส่งผลมากมายกับพฤติกรรมของคน หากเรามองในประเด็นที่ว่า User experience design คือการเข้าใจมนุษย์ เข้าใจมุมมอง การกระทำและสังเกตแนวทางพฤติกรรมที่กำลังเกิดขึ้นและกำลังเปลี่ยนไป งาน UX นั้นเข้าไปมีส่วนในการเปลี่ยนพฤติกรรม (Behaviour change) อย่างชัดเจน ในหนังสือ Designing for behaviour change ได้ระบุถึงความเป็นไปได้ เช่น

• User เลือกใช้ product ของเราเพราะต้องการเปลี่ยนพฤติกรรมเดิมของตัวเอง (เช่น Starbucks Mobile Order & Pay เราสามารถสั่งกาแฟและจ่ายเงินล่วงหน้าก่อนถึงร้าน และรับที่สาขาตามเวลาที่ระบุได้เลย)
• Product เข้าไปเปลี่ยนพฤติกรรมของ user (เช่น ร้านอาหารยกเลิกหนังสือเมนูที่เป็นเล่มและเปลี่ยนเป็น scan QR code เพื่อสแกนดูเมนูอาหารทั้งหมด)

เห็นได้ว่ายิ่งงานเราไปถึงคน (user) มากเท่าไหร่ เปลี่ยนแปลงพวกเขาในทางที่(เราเชื่อว่า)ดีได้มากเท่าไหร่ แน่นอนว่าทางใดทางหนึ่งเราอาจ do harm ไปยัง user ได้เหมือนกัน

Ask yourself: เราเคยถูกบังคับให้โหลด App/software เพื่อใช้สินค้าและบริการบางอย่าง แล้วรู้สึกเสียเวลาหรือเกิดปัญหาเพราะ App/software ใช้งานยากและน่าสับสนไหม?

📡 Intro to Ethics Concept

Ethics ในงานออกแบบ UX ไม่ใช่สิ่งตายตัวหรือกฎที่บังคับว่าต้องมี แต่เหมือนกับวิชาชีพอื่น ethics ประกอบด้วยเงื่อนไขทางศีลธรรม และการให้คุณค่าว่าสิ่งใดดีหรือไม่ ซึ่งความหมายดังกล่าวขึ้นอยู่กับผู้ใช้ สังคม วัฒนธรรมและบริบทโดยรอบ (user’s background, social and cultural context, environment, etc.)

Ethics หลายๆ ครั้งไม่ใช่เรื่องง่ายและเป็นประเด็นที่ละเอียดอ่อน แต่จุดมุ่งหมายที่เราจะนำเรื่องนี้มาประกอบเป็น Design framework ก็เพื่อสร้างงานออกแบบที่ตระหนักรู้ต่อทั้งผลดีและผลเสียและไม่ทำร้ายกลุ่มบุคคลใดบุคคลหนึ่งทั้งตั้งใจและไม่ตั้งใจ

📽 การเริ่มต้นที่ดี เริ่มจากตัวของ Designer เอง

บทบาทของ Designer ในองค์กรหลายครั้ง ถูกจำกัดไอเดีย ความคิด หรือแม้กระทั่งเสียงที่จะใช้สื่อสาร เราต้องเข้าใจว่าการพูดถึงประเด็นที่ละเอียดอ่อนนั้น อาจจะต้องเผชิญหน้ากับความ conflict หรือ power ทั้งนี้ทั้งนั้นอาจเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่เราสามารถฝึกฝนที่จะรับมือและพูดออกมา

หาเพื่อนร่วมงานที่เข้าใจ สนทนาถึงประเด็นต่างๆ ของงานออกแบบ เช่น งานของเรากำลังเหยียดเชื้อชาติหรือทำให้เรื่องพวกนี้ดูตลกขบขันหรือไม่ ประเด็นสุ่มเสี่ยงต่อเยาวชน งานของเรากีดกันการเข้าถึงของคนบางกลุ่มหรือบางวัยหรือไม่ ฯลฯ

เราไม่จำเป็นต้องทักท้วงกับทุกคนในองค์กรแต่เราสามารถเริ่มต้นกับงานที่อยู่ตรงหน้าของเราได้

🦾 ระวังอำนาจที่มองไม่เห็น

คำนึงที่ใน session ได้พูดถึงเอาไว้นั่นคือ Power asymmetry (อำนาจที่เอียงเอน) แน่นอนว่าเราอาจจะตกอยู่ในภาวะจำยอมทางสถานการณ์หรือบทบาทเพื่อผลิตงานออกมาโดยมีปัจจัยโดยรอบที่อาจไม่เป็นธรรม การสังเกตถึงอำนาจที่ทำให้เรารู้สึกว่าเราไม่สามารถที่จะการกระทำสิ่งใดใด อาจเป็นตัวช่วยให้เราเริ่มต้น Speak up ถึงสิ่งที่อาจนำไปสู่การสร้าง ethics ให้กับงานได้

🙅‍♂️ ปฎิเสธโดยปราศจากความขัดแย้ง

ในหนังสือ Designing for behaviour change บอกว่า ‘we don’t talk about behavior change so directly because it’s uncomfortable’

แน่นอนว่า หากเราเริ่มตั้งใจที่พูดถึงบางสิ่ง ที่อาจไม่มีใครเคยคำนึงหรือคิดถึงมาก่อน คงเป็นเรื่องยากที่จะทำให้คนเหล่านั้นเข้าใจและเชื่อว่าสิ่งนั้นถูกต้องแท้จริงหรือไม่ เพื่อที่จะลดทอนความขัดแย้งในรูปแบบของ GGS คือ

1. Don’t take personally: เริ่มต้นด้วยความสุภาพ ชัดเจน และแสดงจุดยืนว่า การพูดของเรานั้น ไม่ได้ตั้งใจมาขัดแย้งกับใครคนใดคนหนึ่ง
2. Justification: การแสดงเหตุผลอันสมควร
3. Let’s be friends ลดความขัดแย้งโดยที่ยังผูกมิตรอยู่

สุดท้ายแล้วการสร้าง ethics อาจไม่ใช่เรื่องยากก็เป็นได้

วันนี้ลองหยุดนิ่งและลองฟัง เสียงที่อยู่ภายในตัวเรา

🌌Ethics in UX

แล้วเราในฐานะ UX Designer สามารถเริ่มต้นได้อย่างไรบ้าง?

1. หลักการ Usability Heuristics หรือ Heuristic evaluation เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีในการสร้าง ethics ในงานออกแบบ โดยเฉพาะ Interface Design หลักการดังกล่าวครอบคลุมปัญหาการออกแบบเชิงการใช้งานของ software ในรูปแบบต่างๆ หลักการที่ designers คุ้นเคยที่สุดคือของ Neilson แต่ยังมี principles อีกมากมายที่เราสามารถอ้างอิงได้
   – Shneiderman’s Eight Golden Rules of Interface Design
   – Weinschenk and Barker classification
2. หลีกเลี่ยง Dark Patterns: Dark patterns ที่เรารู้จักกัน มักถูกนิยามว่าเป็น Abuses of power เนื่องจากเป็นการที่เราใช้อำนาจบังคับ user ทำในสิ่งที่เขาอาจไม่ได้เต็มใจ ซึ่งบางครั้งเป็น patterns ที่เราคุ้นชิน
3. No right or wrong principles: ไม่มีอะไรถูกผิดอย่างตายตัว หากปราศจากการพิจารณาถึง context ของ business / users ดังนั้นเป็นหน้าที่ของ designer ที่จะพิจารณาถึงบริบทเหล่านั้นเสมอๆ

สุดท้ายแล้ว การทำ documentation ทั้ง Design system หรือ Design patterns จะเป็นตัวช่วยให้เรา reflect ถึงงานที่เรากำลังทำอยู่ บันทึกกฎและแนวทางในปฎิบัติเหล่านั้นภายในทีม รับ feedback มาเพื่อพัฒนาต่อ รวมทั้งสามารถแชร์ออกไปยังทีมอื่นๆ ภายในองค์กรได้ในอนาคต

References.
https://dict.drkrok.com/ethics/
https://medium.com/greater-good-studio/social-change-by-design-database-v2-d9b044f77491
https://webtransparency.cs.princeton.edu/dark-patterns/